CA DAO TRO PHNG

L THƯƠNG

Đề cập đến văn chương, chng ta khng thể no bỏ qua nền thi ca bnh dn m ca dao l một trong những thể loại quen thuộc nầy. Từ lu, ca dao đ đi vo lng dn tộc v ca dao tro phng l ca dao ni về những nt tro phng, hi hước, bng đa, hm hinh, d dỏm trong kho tng văn chương bnh dn của tiếng Việt ta.
Ngy xưa, cha mẹ chồng rất h khắc với nng du, nhất l mẹ chồng cho nn cc c gi ngy xưa rất ớn về lm du nh chồng:

Gi đưa bụi chuối tm lum,
Mẹ anh như hm ai dm lm du.
Hay:
B con c biết hay khng?
Bố chồng l lng chim phượng.
Mẹ chồng l tượng mới t,
Nng du mới về l bồ chịu chửi.

Cn cc nng du ngy nay đ c cc Phong Tro Giải Phng Phụ Nữ đứng sau lưng hay Đời Mới, Phụ Nữ Mới v thế cc nng thường ngm nga cu:

Ai ơi chồng dữ th lo,
Mẹ chồng m dữ mổ b ăn khao.
Đ l mẹ chồng dữ, cn cha chồng m dữ th:
Ai ơi chồng dữ th rầu,
Bố chồng m dữ mổ tru ăn mừng.

Trong tnh trường, c nhiều c gi ỷ mnh đẹp, c nhan sắc hay con nh giảu nn lm cao:

Anh về chẻ lạt b tro,
Rn snh ra mỡ em cho lm chồng.
Hoặc:
Duyn em đng gi ngn vng,
Anh về bn cả họ hng cưới em.
Nhưng chng trai đp:
Anh về bn ci hột xon,
Bn thm cy vng dư sức cưới em.
Hay:
Thn em như ci chung vng,
Để trong thnh nội c ngn lnh canh.
Chng trai đp lại:
Thn anh như ci chy vồ,
Bỏ lăn, bỏ lốc chờ ngy dộng chung.

Đối với những cặp vợ chồng m tuổi tc hay kch thước chnh lệch th ca dao tro phng c cu:

C phc lấy phải vợ gi,
Sạch cửa, sạch nh lại ngọt cơm canh.
V phc lấy phải trẻ ranh (bồ nh),
N ăn, n ph tan tnh n đi.
Hay:
Ai đời chồng thấp, vợ cao,
Rờ v khng tới lấy so m quơ.

Cn về những phụ nữ nhan sắc tn phai, ca dao ta c cu chm biếm:

Mồ cha con bướm khn ngoan,
Hoa thơm bướm đậu, hoa tn bướm bay.
Hay:
Cn duyn như tượng t vng,
Hết duyn như tổ ong tn ngy mưa.
Hoặc:
Cn duyn kẻ đn người đưa.
Hết duyn đi sớm về trưa mặc lng.
V:
Cn duyn kẻ đợi người chờ,
Hết duyn vắng ngắt như Cha B Đanh.

Trong tnh trường, những kẻ nhiều kin nhẫn, l th đạt được thnh cng:

Chung gi đồng điếu chung ku,
Anh gi lời ni em xiu tấm lng.

Nhưng đối với những phụ nữ nhẹ dạ thường nghe những lời nỉ non ngon ngọt ca dao ta khuyn:

Chớ nghe qun tử nỉ non,
Để rồi c lc ẵm con một mnh.
Hay:
G duyn với bạn hm rằm,
Bữa nay bạn bỏ ti nằm phng khng.

Cn những phụ nữ c chồng m vợ b, bỏ b gia đnh th than:

Gi đưa bụi chuối sau h,
Anh m vợ b bỏ b con thơ.
Con thơ tay ẵm, tay bồng,
Tay no xch nước, tay no vo cơm.

Bởi thế cho nn ca dao khuyn những người đn ng nhiều vợ rằng:

Trồng trầu th phải khai mương,
Lm trai nhiều vợ phải thương cho đồng.

Đn ng l những người tham lam cho nn ca dao c cu:

Sng bao nhiu nước cho vừa,
Trai bao nhiu vợ cũng chưa bằng lng.
Đn ng tham lam, năm, bảy tri tim:
Đn ng năm, bảy tri tim,
Tri ở cng vợ, tri toan cng người.
Hay:
Hai c đứng lại cho đồng,
Để anh đứng giữa lm chồng hai c.
Hoặc:
Lựu, l anh cũng muốn trồng,
Hai em anh cũng thương đồng cả hai.
V:
Cy l, cy lựu, cy đo,
Ba cy anh cũng muốn ro cả ba.

Ca dao ta cũng trch những người ăn ở hai lng:

Trch ai ăn ở hai lng,
Đang chơi với phượng, thấy rồng bay theo.
Ở đời c nhiều người chủ quan, tự phụ:
Gi thu thổi ngọn ph dung,
Dạ nng d sắt anh nung cũng mềm.

Trong tnh trường, c người tn gi hơi ngộ nghĩnh:

Gi chưa chồng hay đi chợ,
Trai chưa vợ ruột tợ tri chanh.
Ng ln my trắng trời xanh,
Thương ai cũng vậy, thương anh cho rồi.
Khi mới quen nhau:
Nng về ta chẳng cho về,
Nu o nng lại ta đề bi thơ

Hay:
Nng về ta chẳng cho về,
Nắm o nng lại ta đề số phone.

Khi yu nhau, ta nương tựa nhau, ta du dắt nhau:

Đi ta như rắn liu điu,
Nước chảy mặc nước ta du lấy nhau.

Khi yu nhau, ta thương nhớ nhau, muốn gần gũi bn nhau nn nng ước:

Ước g em ha ra dơi,
Bay đi bay lại đến nơi anh nằm.
Hay:
Thương anh khng tnh bạc tiền,
Hn nhau một ci chết liền cũng vui.
Hoặc:
Anh về em cũng về theo,
Mẹ anh đng cửa, em leo cột nh.

Tục ngữ c cu Nhất gi hơn hai, nh trai hơn một cho nn:

Tuổi nng đ chẵn hai mươi,
Tuổi anh hăm mốt tốt tươi qu chừng.
Cua em để dnh:
Cam snh lột vỏ cn chua,
Thấy em cn b, anh cua để dnh.
Hay:
Cam đường bc vỏ cn the,
Thấy em cn b anh ve để dnh.
V:
Cầm chi m vi bụi tre,
Con gi mười bảy đi ve ng gi.

Trong tnh trường, khi yu nhau cưới liền để lu th mất cho nn ca dao khuyn:

Ai về nhắn với ng cu,
C ăn thời giật, để lu mất mồi.

Đối với những anh chng dại gi, ca dao tro phng chm biếm:

Tiếc cng khổ cực nui cu,
Cu ăn, cu lớn, cu g, cu đi,
Hay:
Cng anh xc tp nui lươn,
Nui cho n lớn, n trườn n đi.
Hoặc:
Cng anh chăn ngh đ lu,
By giờ ngh đ thnh tru ai cy.

C ăn khng giật để lu mất mồi rồi than trời, trch đất:

Trch trời sao vội mưa ging,
Trch em sao vội lấy chồng bỏ anh.

Cn đối với những anh chng thất tnh, ca dao tro phng bng đa:

Rồi đy c kẻ thất tnh,
Dựa mai mai ng, dựa tng tng xiu.

Hay:
Chiều chiều c kẻ thất tnh,
Dựa mai mai a, dựa đnh đnh xiu.
Hoặc:
Thất tnh nước mắt như mưa,
Thấu trời, thấu đất nhưng chưa thấu lng.
V:
Chu sa nước mắt rng rng,
Thấu thin, thấu địa, thấu lng em chăng?
Trai tơ đi vợ:
Chuối non chuối p cht ngầm,
Trai tơ đi vợ khc thầm ban đm.
Khc rồi mẹ lại đnh thm,
Vợ đu m cưới nửa đm cho my.

Cn những chng trai tơ m lấy gi nạ dng, ca dao tro phng chế giễu:

Trai tơ th lấy gi tơ,
Đi đu lật đật m quơ nạ dng.
Khng đưa hối lộ đếch ừ:
Chắp tay lạy cụ tỉnh yu,
Cho con lấy được nng Kiều ngy nay.
Cụ nhn trợn mắt, cau my,
Khng đưa hối lộ th đy đếch ừ.
Đi đu m chẳng lấy chồng:
Đi đu m chẳng lấy chồng,
Người ta lấy hết chổng mng m go.
Go rằng đất hỡi, trời ơi,
Sao khng th bỏ cho ti cht chồng?
Hay:
Đi cha lạy Phật cầu chồng,
Hộ Php liền bảo đn ng hết rồi.
V khng chồng cho nn buồn rầu:
Buồn rầu, buồn rĩ, buồn non,
Buồn v một nỗi sớm con muộn chồng.
Hết buồn rầu lại đến buồn tnh:
Buồn tinh nằm ngửa chnh inh,
Khng ai nằm p ln minh cho vui.
V:
Buồn tnh hai đứa buồn tnh,
Ai về Đồng Thp cho mnh qu giang.
Con gi m chơi với con trai:
Con gi chơi với con trai,
Rồi sau ci v bằng hai tri dừa.
M ơi đừng gả con gần:
M ơi đừng gả con xa,
Chim ku, vượn h biết đu m lần.
M ơi đừng gả con gần,
Con qua xc gạo nhiều lần m la.
Chọn bạn m chơi:
Chọn xoi đừng chọn xoi chua,
Chọn bạn đừng để bạn cua bồ mnh.
Si Gn, Nam Vang đi dễ, kh về:
Si Gn đi dễ kh về,
Trai đi c vợ, gi về c con.
Hoặc:
Nam Vang đi dễ kh về,
Trai đi c vợ, gi về c con.
Đường cong cong, quo quẹo:
Đường Si Gn cong cong, quo quẹo,
Gi Si Gn khng ghẹo m theo.
Hay:
Đường lục tỉnh cong cong, quo quẹo,
Gi lục tỉnh khng ghẹo m theo.
Nhiều gi ế chồng:
Bến Tre nhiều gi ế chồng,
Khng tin xuống chợ Mỹ Lồng m coi!

Ca dao tro phng của ta cũng khng qun bng đa, chim biếm những phụ nữ c tnh lẳng lơ, hoa nguyệt:

Anh đnh th em chịu đn,
Tnh em hoa nguyệt mười con chẳng chừa.
Hay:
Chỉ đu m buộc ngang trời,
Thuốc đu m chữa con người lẳng lơ.
Hoặc:
Lẳng lơ đeo nhẫn chẳng chừa,
Nhẫn th rơi mất, lẳng lơ vẫn cn.
Chờ ng lng giềng:
Đm qua để cửa chờ chồng,
Đm nay để cửa chờ ng lng giềng.
V:
Ci giường m biết ni năng,
Th ng hng xm hm răng chẳng cn.
Giữa chồng v trai:
Hai tay cầm hai quả hồng,
Quả cht phần chồng, quả ngọt phần trai.
Hoặc:
Đm nằm m gối thở di,
Thương chồng th t, thương trai th nhiều.

Đn b Bnh Định nổi tiếng giỏi v nghệ, giỏi cn quyền nn ca dao c cu:

Ai về Bnh Định m coi,
Đn b cũng biết đnh roi, đi quyền.
Nhưng:
Ai về Bnh Định m coi,
Đn b Bnh Định ra oai đnh chồng.
Ai mua cy si:
Ai mua ti bn cy si,
Si ti tốt giống, cnh chi cht cnh.
Hễ m gặp được đất lnh,
L si pht triển trở thnh siđa.

Ca dao tro phng cũng cn chm biếm những anh chng sở khanh:

Yu em mấy ni cũng tro,
Khi em c chửa mấy đo cũng dng
Nếu m anh phải lấy nng:
Trn trời c đm my xanh,
Ở giữa my trắng, xung quanh my vng.
Nếu m anh phải lấy nng,
Anh th thắt cổ cho nng ở khng.
Trn đồng cạn, dưới đồng su:
Trn đồng cạn, dưới đồng su,
Chồng cy, vợ cấy, con tru đi bừa.
Nhưng:
Trn đồng cạn, dưới đồng su,
Chồng cy, vợ cấy thằng cu ra đời.
Thu đi để lại l vng:
Thu đi để lại l vng,
Anh đi để lại cho nng thằng cu.
Ma thu tiềp nối ma thu,
Thằng cu tiếp nối thằng cu ra đời.
Qua đnh ngả nn:
Qua đnh ngả nn trng đnh,
Đnh bao nhiu ngi, thương mnh bấy nhiu.
Nhưng:
Qua đnh ngả nn trng đnh
Nhn anh ăn mặc thng thnh em ch.
Đường về đm tối:
Đường về đm tối canh thu,
Nhn anh ti tưởng con tru đang cười.
Giỡn chơi cht xu:
Gi đưa bụi chuối sau h,
Giỡn chơi cht xu ai d c con.
Trch người qun tử:
Trch người qun tử bạc tnh,
Chơi hoa rồi lại bẻ cnh bn rao.
Hay:
Trch người qun tử gian manh,
Chơi hoa rồi lại hi cnh kế bn.
Chồng đi tm tem:
Đang khi lửa tắt, cơm si,
Lợn la, con khc, chồng đi tm tem.
By giờ lửa đ chy rồi,
Lợn no, con nn tm tem th tm.
Chnh chuyn:
Chnh chuyn chết cũng ra ma,
Lẳng lơ chết cũng đem ra ngoi đồng.
Hay:
Chnh chuyn lấy được chn chồng,
Ba chồng thnh Lạng, ba chồng thnh Cao.
Ba chồng để ngọn sng Đo,
Trở về đng cửa lm cao chưa chồng.
Tại gia tng phụ, xuất gi tng phu:
Thuyền theo li, gi theo chồng,
Chồng đi hang rắn, hang rồng cũng theo.
Cưới nng được chăng:
Kẹo Mỏ Cy vừa thơm, vừa bo,
Gi Mỏ Cy vừa kho, vừa ngoan.
Anh đy muốn hỏi thiệt nng,
Lm trai Thạnh Ph cưới nng được chăng?
Trời ở bất cng:
Trời sao trời ở bất cng,
Người ba bốn vợ, người khng vợ no!
Ba b tm nh b tư:
B cả, b b, b ba,
Ba b dắt du tm nh b tư.
Một vợ nằm giường Lo, hai vợ nằm cho queo, ba vợ ra chuồng heo m nằm. Thế cn 5 vợ th sao? Xin thưa:
Đm khuya năm vợ ngồi hầu,
Vợ cả pha nước, tm trầu chng xơi.
Vợ hai trải chiếu chng ngồi,
Vợ ba coi sc nh ngoi, nh trong.
Vợ tư sửa soạn giăng mng,
Vợ năm dưới bếp trong lng xt xa.
Ch thưng, cho đậu bưng ra,
Chng xơi một bt kẻo m hết gn.
Đm cưới linh đnh:
Trn trời c đm my xanh,
Ở giữa my trắng, chung quanh my vng.
Ước g anh lấy được nng,
H Nội, Thi Bnh sửa đng rước du.
Thanh Ha cũng đốn trầu cau,
Nghệ An th phải thui tru, mổ b.
Ph Thọ quạt nước hỏa l,
Hải Dương rọc l lm gi, gi nem.
Tuyn Quang nấu bạc, đc tiền,
Ninh Bnh dao thớt, Quảng Yn đc nồi.
Kin Giang gnh đ nung vi,
Thừa Thin, Đ Nẳng thổi xi, nấu ch.
Quảng Bnh, H Tĩnh thuyền ghe,
Si Gn, Gia Định chẻ tre bắc cầu.
Anh mời khắp nước chư hầu,
Nước Ty, nước Tu anh gởi thư sang.
Nam To, Bắc Đẩu dọn đng,
Thin Li, La St hai hng, hai bn.

L Thương
Richmond - Virginia