Nói với người trung đội trưởng cũ ...

Vậy l hai mươi su năm sau ngy anh bung sng, gần ba mươi năm sau lần anh cho nghim trước hng qun nhận chức trung đội trưởng, ti c dịp ni chuyện với anh, người bạn mới biết m chừng như thn lắm. Kể ra chng ta cn qu may mắn, sau một cuộc chiến tn khốc như vậy m anh cn sống st để viết lch, ti cn sống st để đọc thơ văn của anh m tức tuởi. Bạn b của anh, bạn b của ti thiếu g người đ bỏ cuộc nửa chừng sau khi đ trn mnh chơi xả lng với sng đạn ngoi trận địa, hay sau ny với đi kht trong trại giam...

Chắc ti phải ni r với anh điều ny. Mười năm sau ngy bỏ xứ, khi cơn đau thất tn đ c cơ lắng xuống, ti bắt đầu lm thơ trở lại. Những cu thơ ni về cuộc khổ nạn lớn qu tầm mức nhn gian. Th thiệt, trong khi mần m lục tm lại qu khứ, ti cứ bị lấn cấn hoi về một số hnh ảnh đ lm ti thắc mắc m ti tưởng đ rơi rớt mất tiu trn con đường thương kh. Lần đ, khoảng năm 70-71,

Sau khi mn kha Thủ ức, trước khi được biệt phi về ngnh chuyn mn, ti c giang một chuyến xe tiếp vận từ hậu cứ ln thăm người anh đang đng qun ở vng Lộc Ninh Bố ức. Hm đ chiều đ muộn. Con đường chạy từ Chơn Thnh ln căn cứ B vặn vẹo giữa những cnh rừng cao su nổi tiếng l hay tro trở. Xe vừa qua một khc qunh th ti thấy một cnh qun độ vi chục người đang lội bộ dọc theo đường bỗng rẽ ngang rồi mất ht vo khu rừng sụp tối. Mấy người lnh nhỏ con gầy g tới độ ci ba-l trn lưng trở nn lớn khc thường như muốn đ sụm cả họ. Xe qua, ti cn kịp thấy người đi cht, trẻ v non như mụt măng. Họ đi đu, đm sắp mịt mng. V trong đ, rừng th nghịch. Ti nao nao như thấy c g bất nhẫn. Lng xe mờ, ngoi ti v người ti xế, cn một vin thiếu y rất trẻ. Qua cu chuyện trao đổi, ti biết anh ta trễ php sau mấy thng dưỡng thương đng lc trung đội bị hốt gọn trong chuyến đổ qun Hạ Lo. Nếu trnh diện sớm hơn th giờ ny chắc đu c mặt ở đy nữa. Mặt người thiếu y hơi chau lại, anh hỏi thm đi điều về mấy người quen biết, rồi thi. Mấy cu đối đp ngắn ngủn, bời rời như đang ni đến một chuyện chẳng ăn nhằm g đến họ. Người ti xế th vừa li xe vừa ngn nga mấy cu vọng cổ. ng sĩ quan th mắt khng rời tờ tạp ch văn học rất được ưa chuộng thời đ. Cả hai lm như khng thấy đm đang bung nhanh xuống đoạn đường tử địa. V chiến tranh th dường như ở đu đ, xa lắm, mặc d vẫn nghe tiếng đại bc dội lại cầm chừng. Cả đến khi người ti xế nhắc đến ci bo co đo ngũ đang chờ ở đơn vị, người bạn đường cũng khng thấy g l xao xuyến. C một thời người ta cam phận đến vậy sao, như biết mọi vng vẫy phản khng đều v ch. Như sinh ra đ l như vậy. Như sống vốn l như vậy. Như chết sẽ l như vậy. Như hai người lnh chiều nay ni đến giặc gi bằng ci kiểu hn huyn mưa nắng. Thi độ thản nhin của họ cũng như của đm lnh ko vo rừng đ lm động lng ti khng t. Dĩ nhin ti chưa bao giờ biết được tường tận ci nguy hiểm rnh rập bm riết họ đến mức no trong suốt cuộc thập tử nhứt sanh. V như vậy lm sao ti biết họ lừng lững thiệt tnh đến chừng no. Nhưng đến by giờ th ti biết. Biết sau khi đọc anh, từ vi năm nay, những bi thơ hừng hực hơi sống v mi chết, những tập truyện lạnh ngắt sắt thp m lại nng hổi tnh người. Cho d lịch sử đau bầm dập...

Dường như bắt đầu từ cuối một trận đnh... Suốt cả một buổi trưa hai thằng chng ti mắc nạn khng thể b xuống đồi. Tư bị đạn trng bả vai v chn. Cn ti th bị lựu đạn lm bể cả bắp đi. Lc ny mạnh ai nấy thot. Bởi ai cũng biết rằng nếu ở lại th chết bởi những họng sng đang săn mồi từ cao điểm. R rng đy l một cuộc th qun... Sau đ l một lời nhắn, khng, một lời trối. My l nh văn. Tao l độc giả của my. My phải sống. My nghe r chưa. My phải sống để m viết lại... My hy ni cho mọi người biết về những ci chết ch m như thế ny. Chết m khng bắn được một vin đạn như thế ny... Từ đ anh lnh một sứ mệnh, khng phải, sao ti ght hai chữ sứ mệnh ny đến vậy. Từ lc no những hoa ngn trở thnh giy thng lng siết cổ siết hầu đm người tuổi trẻ? Anh khng lnh một sứ mệnh no hết. Cuộc chiến đ đ chơi anh v bạn b anh cạn lng bằng canh bi lật lọng. Mươi năm sau, người chết th đ chết, người cn sống th hoặc tn phế thể xc hoặc thương tật linh hồn. Phế tch đậm đến

khng chịu phai, đến cn thấm lan ra thơ văn suốt từng lần hồi tưởng. Vậy đ, khng thng điệp, cũng chẳng tuyn ngn. Anh nhắc lại một trận đnh, một vết thương, một ci chết, một cơn sợ hi, một nỗi vui mừng, một niềm tuyệt vọng, một sự thật như n l n, khng ngụy tro cũng chẳng tuyn truyền. C người muốn qun. Nhưng anh th nhớ. Anh viết về cuộc chiến đ xảy ra m anh đ tham dự, nhiều người đ biết cũng như cn rất nhiều người khc khng biết mặc d đ sống cận kề. Anh ni gim bạn anh, những người trước đy khng được php ni v đến giờ khng cn dịp ni nữa. ược khng?

Cho d lịch sử đau bầm dập...

Anh lội suối lội non, chết ln chết xuống, hồn xc rch bươm cho đ rồi thi. Chấm hết một cch lng nhch. Mấy ng quan lớn ko nhau bỏ đi sau khi gn cổ h ht, xi bẩy, rầy r, mắng nhiếc. Anh v bạn bầy anh ở lại bị hốt thảy vo cc trại t tiếp tục sống dở chết dở sau khi đ x thịt hứng đạn, sau khi đ bầm gan vuốt mắt cho hết người bạn ny đến người bạn khc, sau khi đ nt dạ nghe hết lời đay nghiến, rủa xả của đm ga phụ xun xanh lm như chnh anh đ giết chồng họ, lm như anh c quyền lực m khng chặn lại gim vin đạn v tnh... M thật ra thời buổi đ anh c quyền lực g đu, anh cũng chỉ l một nạn nhn như chồng con họ vậy thi. Nhắc lại m thm buồn phải khng anh. Ci quyền đ, ci ảo tưởng đ hơn một lần bị dập tắt ngay trong cơn dầu si lửa bỏng. Ti biết c lần anh đ nn thở chờ qua cơn mưa pho, rồi cắn răng cắn lưỡi m viết, dưới giao thng ho, trong lm trong bụi để nhắc chừng mọi người một sự thật đằng sau những ngn từ hoa mỹ. Nhưng m c được đu. Vì cục chín anh mún vít. Nhưng r̀i cũng vì cục chín đi khi anh phải nín lặng. Có phải đó chính là cái mu thủn lớn nh́t trong thời đại kh̉ nạn của chúng ta. Những xc chữ chết yểu v vậy cn bỏ nằm la liệt trong đầu anh. Những ci thấy ci nghe vẫn cn lc thc buồn b trong lng anh. Bởi vậy, nhiều năm sau khi đ vẫy vng mn hơi, đ chống chọi ti bụi để cn được sống, vừa mới sống được l anh chụp lấy ci quyền của anh, ni v viết theo mnh về cuộc chiến. Khng phải cuộc chiến của mấy ng tướng khiển lệnh qua tầng tầng v tuyến, khng phải cuộc chiến của mấy ng chnh trị gia m̀m loa mép giải... m l của người lnh ở tuyến đầu, của người đ biết sng đạn dữ dằn thế no, đ vả mồ hi v sợ hi, đ tức dội lồng ngực v tiếng nổ, v mu mặn ra sao, v nước mắt mặn ra sao ...

Thm cht nữa, đ l cuộc chiến của người trung đội trưởng, ci chức vị vừa tầm đng cỡ nhất để thấy hết ci lớn lao nhất cũng như ci nhỏ nhoi nhất của đời lnh, để hứng nhận đng nơi đng chỗ nhất cơn sấm st của chiến tranh. ... phải l người lm gương, người ra lệnh trực tiếp khng phải qua my truyền tin, m qua h ht, qua nng sng d vo lưng thuộc cấp... phải lm sao ku họ nằm ngoi đồng, trn g mả, đứng dưới knh ngập nước, dưới những cơn mưa như thc... M cũng cn l người phải nạt, phải go, phải dọa, để đm dn, gồm đn b con nt, từ dưới hầm chui ln, để họ cn được sống... phải chiến đấu trong sự dằng co của lương tm v th hận... Vng, chnh ci cuộc chiến đ m anh muốn ni, thứ cuộc chiến vẫn thường được thống k trong những bản tin chiến sự hng ngy theo kiểu "bn ta v sự, địch để lại x xc chết" đ c lc khng cn lm bận tm ai nữa. Thứ cuộc chiến m mỗi người lnh khng phải l một danh số, mỗi đơn vị khng phải l một chấm đỏ trn bản đồ m l một khối người bằng xương bằng thịt biết sướng biết đau c những cơn mơ v những hồi nhớ. Khng phải những trận đnh đ được ghi chp vo qun sử. Chuyện đ để dnh cho mấy ng học giả đeo knh gọng vng, mấy ng chức quyền hối lỗi ăn năn. Anh chỉ viết về ngưi trung đội trưởng v những ngưi lnh của anh thi bằng chnh ngn tay đ c lần siết c sng đến muốn gy, bằng ci đầu đ c lần muốn nổ tung v những suy nghĩ rối ni khng tm ra nt gỡ. Bởi v khc với những người lnh thuộc quyền, c khi chỉ l một người t học chơn chất, một đứa trẻ mới lớn tuổi cn non hơn l mạ, anh biết nhiều hơn họ cho nn anh khổ tm hơn họ. V cũng khc với thượng cấp đ dy dạn đến chai lng, anh thấy gần hơn họ nn anh cng khổ tm hơn họ. Bởi vậy m ti yu thch lm sao ci hnh ảnh trung thực m anh đ thấy tận mắt, nghe tận tai, gnh mn vai rồi đem lng ni lại. Cn ai hơn anh để ni về nỗi vui mừng lặng lẽ sau một đm chong mắt chờ giặc m nghe tiếng g gy để biết mnh cn được thấy mặt trời mọc ln lần nữa. ể ht hơi thuốc sớm v thấy mnh cn sống, rồi yu thương thm ngọn cỏ cọng cy, người bạn đồng cảnh v cả c hng c-ph vớ vẩn bn đường. Gọi cốc c-ph un khi gi. Mấy thằng ru tc chụm thanh xun. ọc anh, ti thấm ci lạnh của người lnh nằm tiền đồn đm mưa xối xả, uống ngụm c-ph đầu ngy như uống cả cuộc sống tm lại, ti ly ci sợ của con vật người bị biến thnh bia bắn, v nhất l ti thấy lại ti, tuổi trẻ chy phỏng vì bị đem nhm lửa đoạn trường.

Vậy th người trung đội trưởng đ ni g v ni thế no về cuộc chiến của anh ta?

Ở đy ti khng lm cng việc ph bnh văn chương. N lớn chuyện qu, chắc ti khng kham nỗi. Ti chỉ khoi ni với anh nỗi hả h của mnh trong khi chờ c dịp gặp nhau để cụng vi ly cho ấm bụng. Cỡ ny ci văn đ lạnh lắm rồi anh.

Từ năm 95 đến nay, gần 6 năm thi anh đ cho ra mắt lin tiếp 7 tập truyện v 4 tập thơ th quả l v địch. Viết lch, in ấn nhanh v gọn khng thua g đnh diều hu thuở trước. Lnh trng c khc. Số lượng như thế m chữ nghĩa th ra sao? Ci cảm gic đầu tin của ti l anh viết văn lm thơ dễ dng thoải mi lắm. Khc với ci lối nặn cu nặn chữ lm bộ lm tịch của mấy ng nh văn-tr thức chữ ty chữ u lu bu th quả nhin anh sướng hơn họ nhiều lắm. M viết khng sướng th viết lm chi. Viết m cứ băng hăng b h lờ quờ lạng quạng như đi qua cầu khỉ th viết lm gì cho mệt. Anh viết dễ dng m khng dễ di. ọc anh ti cũng thấy sướng ly. Chữ nghĩa phng ra o o như sng my xổ thnh trng lin tu bất tận. Vậy m rất trng đch. Chữ chở nghĩa tận tnh khiến người đọc cứ thấy mnh trong cuộc. C biết trận địa pho l thế no khng? Lc ny đm như một hội hoa đăng của tử thần. Hnh như mỗi loạt nổ l bốn, năm quả, khi th rớt ngoi hng ro phng thủ, khi th lọt trong chu vi. Cả lng đm go r cuồng nộ với những trng sấm st ầm ầm chụp xuống trại, rồi những khối lửa lại tiếp tục bng ln. Những miểng thp lại bay o o như thể một trận bo kim loại với mun tia lửa xanh đỏ đan nhau giữa lng mực xạ... Sức cng ph của đạn quả thật khủng khiếp. Cả thn thể như bật tung dậy. Lồng ngực như bị ai thoi một quả đấm ngn cn. Mu mũi lại vọt chảy rng rng. C khi cả mu miệng tro ra...

Thấy khng, chữ chạy hớt ha hớt hi, cuống qut, chen lấn x đẩy nhau ginh chỗ sống như miểng pho nổ văng mn thin hoa vũ cấy gi ci chết thnh thin la địa vng. C thấy cảnh người chạy băng ngang cnh đồng tử sinh chưa? Chạy bất kể trời đất, bất kể thương tch, con người cn nhỏ hơn con su, đạn th bay tua tủa, mạng người mọn hơn ci kiến, anh kể rnh rọt, chẳng mặc cảm, khng ku ru. Tại v lc đ l như vậy. C ni khc được đu. M cần g ni khc. ai anh hng v ai hn nht. V đ rồi mới biết...V ti nhắm mắt, cố cầm cơn đau, trườn về pha sau. ạn lại sủi bọt. Ti chỉ cn cch vực su khoảng chừng hai thước. Một vin đạn xước qua bả vai ti. Mu dầm cả cnh tay o. Ti nho đại xuống vực thẳm. Ti t nho giữa những bụi gai nhọn. Nhưng ti qun hết cơn đau nhức.Chỉ c chăng l bắp đi bị t buốt v cng tận. Mu cng thắm cả một ống quần. Hai tay ti lại cố vạch bụi. V ti lại vồ cả những bi phn người gh tởm... Ti nghe được cả tiếng đập thnh thịch của con tim cuống cuồng, tiếng hổn hển của hơi thở ứ mu bởi v chữ ở đy khng phải l mớ nguyn m với phụ m được ghp lại v tnh theo cng thức ngữ học nữa. Chữ ở đy l mu l xương l thịt th l hồn kinh phch đởm, l hnh ảnh nối hnh ảnh, l động tc liền động tc, lin min, dồn dập ko người ta từ cửa tử thot qua cửa sinh. Anh viết m như anh sống. Nn ti sống thm với anh một lần nữa ci chuyện lẽ ra phải qun đi. Ban ny ti c ni với anh l ti hả h. Xin lỗi anh. Nhưng văn chương n phải như vậy. Nếu khng chẳng th theo vợ ngồi coi Paris by night cn được tiếng vẹn nghĩa to khang. Những đoạn như đoạn ny, nếu ngy no đất nước c cơ may, trch ra m giảng cho học tr th sướng lắm. Cứ như l một bi đại co vậy, đọc ln m nghe gi dậy trong lng. Ln đường, gạo lương kh v những bi-đng nước lỉnh kỉnh bn mnh. Ln đường, như sinh ra để m đi, m lội m tro. Ln đường trong khi ngủ, trong khi tiếng đại bc mở đường, dọn sạch mục tiu. Ln đường trong mưa, trong nắng, trong gi lo kh thốc, trong sương muối che khuất mặt trời, trong khi ma qun vẫn trng trng điệp, m qu nh th cng lc cng vời vợi, m lư nhang th đầy ấp tn tro lo u cầu nguyện của người thn... Ln đường. Mang theo bn mnh khối gia ti năm mươi k l nặng hơn cả thn người lnh... Ln đường. Giy da sờn bạc. Giy bố đế mn cao su. V những ngn chn trắng hếu... Ln đường giữa trng trng tai ương... Ln đường. Ni rừng vy bọc. Sương phủ cả đỉnh, lấp cả thung lũng, nhưng khng lấp đi những tai họa chờ chực dưới những cnh rừng dừa Bnh ịnh, Tam Quan, Bồng Sơn. Người lnh đ gục xuống... Cuộc đời của người lnh chỉ biết ci đầu. V trn thn phận của người lnh l những cơn mưa oan nghiệt. Mưa rừng, mưa ni, mưa pho, mưa mu...

Văn của anh tro ra như con lũ ph đập. Nước trn lan, lnh lng bất kể bi bờ. N l tnh cảnh dầu si lửa bỏng, n l lc dao đm đạn nổ, l khi la ht thất thanh, l hồi rn siết khản cổ cho nn n phải mau như hơi thở dồn, như nhịp tim gấp, cho kịp lc cho đừng trễ lm như trễ c một cht l mất mạng như chơi. ọc anh c lc muốn đứt hơi. M c đứt hơi cũng đ. Anh Ba Cận thị đ chịu chơi như vậy. Chẳng lẽ ti thua anh sao?

Ci hơi văn đ đi liền một mạch, từ truyện ny nối ngang qua truyện khc, liền lạc như đoạn kết của truyện trước l mở đầu cho truyện sau. Nếu được php,

khng chừng ti c thể nối hết lại để thnh một truyện di rất nhất thống, kể lại tuần tự cuộc đời của một ng trung đội trưởng điển hnh trong cuộc chiến vừa qua. Mặc kệ tn Minh, tn Thanh hay tn Tấn g g đ. Sao ti chỉ thấy c một người thi. Người đ thay ti đi trận, thay ti thức đm thức hm, thay ti lội suối lội rừng, thay ti hứng đạn đội pho, thay ti rch thịt xước da, thay ti ngẩng mặt cũng như thay ti b lết. Người đứng ngay đầu sng để chắn con lũ, đứng ngay đầu gi để chặn phong ba. Người trung đội trưởng với chưa tới ba mươi người lnh khổ m gnh chuyện ty trời. Người trung đội trưởng đ đ đi suốt con đường thập gi của mnh từ "Ngy đầu của một trung đội trưởng" v chấm dứt ở "Ban M Thuộc ngy đầu ngy cuối". Khoảng giữa l cuộc quần thảo ti bụi với kẻ th quỹ quyệt v cng lc chống đỡ đến phờ người với x hội bất cng. L đm kch ngoi bờ bụi. L ngy di hnh tất tả. L xm lục sot v vọng. L rừng đổ qun thất lạc. L lệnh lạc bất kể. L kẻ bỏ bầy. L bầy "diều hu" gy cnh. L những thng ngy gầm tht bởi lửa đạn, mồ hi v lệ nng. Thời gian khng di lắm, đu chỉ vi ba năm, m tnh ra cũng bằng cả thin thu. Ti đọc anh m như tro suốt một rừng gai. Mỗi truyện l một chảng ba nhọn lễu. N co ti đổ mu khng ngờ. Anh cho php ti hu dạng cht đỉnh. Ti đ rướm nước mắt chỗ ny một t chỗ kia một t. Những giọt nước mắt chảy ra từ những sự thật đ bị giấu biệt đến nỗi muốn qun lun. Ci sự thật mo m như tri tim thương tổn của người lnh r hng từ khi chưa thua trận. Lm như ti cn nhận thm được giữa những dng chữ đ, ci tiếng ku giải oan bay ra từ lằn đạn cht của người lnh tử thủ ở địa đầu một thnh phố sắp bị cưỡng chiếm. Cn nghe được lời biện bạch trong tiếng mở kp tri lựu đạn cuối cng của người lao cng đo binh mới được phục hồi ở một cứ điểm sắp bị trn ngập. Cn thấy được nỗi trần tnh trong cặp mắt buồn b nhưng quyết liệt của người tiểu đon trưởng trở lại chắn giữ bn ny sng Hội An khi cả một thị trấn đ bỏ đi... Chữ nối chữ rng rng như mu phn ra từ vết thương hở miệng, ci vết thương hở miệng từ khi cn trận mạc cho mi đến khi tiếng sng đ im, ci vết thương mưng mủ v những xoi mi xc phạm. Bởi v nếu kẻ th m tung h st phạt th cũng l điều dễ hiểu. ằng ny nguyn một đm suốt cuộc đứng-n-bn-lề cũng nhảy v khen ch trch mc. Dĩ nhin khng phải ci tập thể cả triệu-người-dưới-cờ đ hết thảy l ton bch. Nhưng m d kh tnh tới đu người ta cũng phải nhận rằng ci phần hư hỏng đ chỉ l thiểu số. Cn đại đa số thầm lặng th đ chiến đấu tận tnh trong từng cảnh ngộ kh khăn v tuyệt vọng nhất. Anh cn ni được, chớ ti cn biết rất nhiều người khng ni được lời no hết. Họ sống, chiến đấu v hoặc chết hoặc t đy hoặc đang sống ly lất trong niềm kiu hnh lặng lẽ v cay đắng. Họ như những con si của A. De Vigny, cho tới giờ ny khng thm bật ln một tiếng ku d l một tiếng cười gằn trong ci thế giới khinh bạc ny. Cm ơn anh đ kể lại ch tnh cuộc chiến của họ bằng mực l mu đổ của anh v của họ, bằng bt l xương bể của anh v của họ, bằng l căn phần nghiệt ng của cả một thế hệ thanh nin lớn ln từ năm 54 ở miền Nam, đ nhập cuộc dứt khot v sng suốt, đ tả xung hữu đột giữa trng trng kẻ địch, cộng sản, tham nhũng, bất cng... chỉ để cho đất, trời v người của miền Nam cn được yu thương v đm bọc trong nhn nghĩa. Họ đ thất bại. L do tại đu th ti chưa biết hết nhưng chắc chắn khng phải l v sự đớn hn, tinh thần trch nhiệm v lng hy sinh khng tnh xuể của họ.

c lần ti đọc ở đu đ c người bảo rằng chng ta đang sống trong một thời đại của những kẻ ni lo. Dường như họ rất c l khi ni như vậy. ừng ni đu xa. Trn đất nước m chng ta đ phải bỏ đi d ai cũng thương đứt ruột, chắc tai ai cũng đ đầy những lời gian dối. Nếu trong thời buổi chiến tranh, người ta đ thi nhau lo lắt để gạt gẫm, lừa đảo bao nhiu thế hệ anh em vo chỗ hận th, th mi đến khi tiếng sng đ im, người ta vẫn khng thi lo khot. Ci d tm ngụy tro của một nh văn phi nữ được gọi l "đổi mới" đ c lc được người "tr thức tiến bộ" ở bn ny sng bi đến độ thiếu điều bợ ln thay chỗ cho tượng Nữ thần Tự do ở bến cảng Nữu Ước l một th dụ điển hnh. Ti vẫn cn ngạc nhin trước thi độ ngụy tn đến trn tro của họ. Lm như họ cho rằng ci số phận cay đắng của đm anh em khốn khổ của ti như vậy l chưa đủ, những chết chc, t đy như vậy vẫn chưa vừa, cho nn chỉ chờ khi c kẻ dựng đứng sự thật bi xấu người bại binh oan ức l nho v vỗ tay ăn c. ng ra ci chuyện dựa thế mạnh vẫn l thi của kẻ tiểu nhn nhưng m nghĩ ra đức của người qun tử thời ny sao hiếm qu anh hả. Bởi vậy m ti cng hả dạ khi thấy anh đem ci chuyện của anh v bạn b anh ra ni. M ni rất thật. Chẳng thm thm bớt. Anh chỉ trả sự thật lại cho sự thật. C sao ni vậy. Chữ nghĩa ở tại lng. Nếu trước đy trong chiến tranh anh đ chiến đấu từ một pha th by giờ giữa văn chương anh đang chiến đấu về pha của sự thật. Cho nn ti tin anh v thấy mnh qu bội bạc. ất nước ti cần hết thảy mọi người m sao c qu nhiều người thờ ơ đến vậy. Chuyện đu phải chuyện ring m sao cứ đổ hết ln đầu một nhm nhỏ. Họ đ chiến đấu thật lng, chỉ tại c những quỳn lực lớn hơn họ ḅi phản. By giờ cn đổ lỗi cho ai. Bởi vậy lm sao ti khng sống thật cng anh cho đnh?

l ti chưa nhắc đến mấy đoạn anh lầm thầm một mnh, hoặc tn gẫu với tn t-lọt đ chết, hoặc thủ thỉ với một người tnh giấu mặt no đ, chẳng ăn nhằm g tới ci chuyện đang bắn đang giết. Chỗ ny khng chừng mấy ng ph bnh khoa bảng sẽ nhăn my nhu mặt v bị hụt đi. Ti th khoi. Ti thấy n mới nhn i lm sao. Ti thấy bi trng lắm ci lần anh k sng thc lưng người khinh binh đi tới, khi tnh thế ngặt ngho, v rồi cũng chnh anh ku Nồi ơi, Trn ơi thảm thiết khi mấy tn -đ, truyền tin đ bị pho dập banh ruột. ọc thử mấy cu ny coi c phải l vng nguyệt quế đuợc nm theo vo ci mnh mng cho những người lnh v danh sống khng ai biết chết chẳng ai hay. Tr ơi, my học trường no m ca dao tục ngữ đầy bụng. My vừa ht thuốc, vừa nghe hay bo co trong my truyền tin... Bởi my l linh hồn của đơn vị. Mất my c nghĩa l mất hết... Tao suy tn my. Bởi my theo nhiều ng chỉ huy khc, ti giỏi hơn tao, can đảm hơn tao... My rt kinh nghiệm từ mấy ổng, để truyền lại tao khi tao cần đến, nhắc tuồng tao khi tao qun. My tỉnh bơ khi tao bụng đnh l t. My cười lộ răng vng lấy lng tao nhờ tao viết thư tnh tn gi... Nghe sao m vừa bụng qu đỗi. Những lần độc thoại thm nhưn thm nhị cho chuyện bắn giết giảm bớt ci phần gai gc s s, mu me b bết. N lm cho truyện của anh cận nhn tnh ln gấp bội. Cứ nghe cch anh ni với những người đồng đội m thấy anh yu thương ci tập thể đ biết bao nhiu d chỉ l một kết hợp v tnh. Từ ng trung sĩ gi đến anh khinh binh tiền st, tất cả gom lại giả bộ cho anh cht hơi ấm gia

đnh m anh phải để lại sau lưng. Vậy m rồi liền cn hơn khc ruột nữa. Bởi v đ l thằng em đ bẻ l giang nấu cho anh t canh trong chiều dừng qun mệt l, l đứa canh đm cho anh giấc ngủ chập chờn, l tn -đ trung thnh đ cng anh thương tch qua trung qua ph, m cũng l kẻ anh phải dấn đẩy vo chỗ chết. Lm sao m diễn tả được hết khc nhi của thứ tnh cảm kỳ cục đ. Ti chỉ thấy đ l những đoạn văn đẹp nhất bởi v đ được viết n cần nhất. Lm như chỉ c những khi anh được dịp tm sự với đm lnh ba gai (d chỉ l độc thoại, chớ anh đu thể lộ vẻ yếu mềm trước kẻ dưới tay) cũng như khi r r rủ rỉ với mấy c nng rắn lục, anh mới l anh, thực sự l anh, người thanh nin lng mạn, yu người v yu đời tha thiết m vẫn phải lm ra vẻ lnh đạm, phản khng m vẫn chấp nhận, tuyệt vọng m vẫn chiến đấu. Tội nghiệp cho anh với mớ dằn vặt khng thi như mấy đường chỉ tay chạy ngoằn ngoo đến chết cũng khng ra khỏi ci lng bn tay chai sạn. y c phải l lời của một kẻ tnh si mun thuở khng? ...m nay cũng vậy. Khi trời tối hẳn, trung đội bắt đầu băng đồng tiến về g mả. Lạnh. Trời lạnh rồi. Em yu dấu. Em của đnh đoạn, của v tm, muốn qun m vẫn nhớ... ọc tới đy ti thấy thương anh qu cỡ. Sng ống đeo đầy mnh, muốn bắn muốn giết th lc no cũng được m cứ hễ nhớ thương th cứ chỉ v v một mnh. Người yu ở đ, dưới mấy tầng sao đ, giữa phố đn xanh đỏ đ, cch đu mấy đoạn sng thi, m người thanh nin đang ở tuổi yu đương cứ phải nn thương nn nhớ để "đp lời sng ni". Sng ni chi m bất nhn thất đức cứ đy đọa đm con mọn. Thanh xun đu c kin nhẫn như ci đm lnh kch đm m biểu chờ biểu đợi. Thanh xun l người tnh vốn c tiếng chẳng chịu thủy chung. c bao nhiu cuộc tnh hụt hơi bỏ lại dọc đường. Rốt cuộc chỉ c đm người đi trận l thiệt thi nhất. Cho d những người qua cầu năm xưa chắc g nhớ đến đm gt cầu. Những điều anh ni đ thnh tin tri. Vng, người ta chịu qun lắm anh. C người con gi nhung lụa no chịu v gim tấm o trận rch... Ti thch ci tnh ni thật của anh d nghe ra sao thấy bẽ bng.

Cho d lịch sử đau bầm dập.

Thơ của anh đ. Cu thơ như một ci tt đột ngột, n lm ti chong vng. Ti đ ni l ti c lm thơ. M lm thơ lịch sử nữa mới chiến. C lc ti m hoảng như ln đồng bng, lm khng biết mệt một mạch gần bảy tm trăm cu để tm cch ni lại ci chuyện oan ức của một dn tộc. Lm xong, phải ni thiệt l đọc đi đọc lại ti thấy "đ" lắm. Ti tưởng như mnh vừa lm được chuyện để đời, thiếu điều "viết vo giấy dn ngay ln cột". Vậy rồi trời xui đất khiến cho ti lọt ngay vo ci thin la địa vng của thơ anh. Cho d lịch sử đau bầm dập. Trời ơi đọc c một cu thi m ti cảm như bị mấy trăm cơn gi lạ trng vo người cng một lc. Cho d lịch sử đau bầm dập. Ti đọc c một cu thi m thấy cả mấy trăm năm lịch sử a về. M thin cổ thức dậy cng mun họ. M gio gươm loang long giữa cờ x rợp trời. M trống thc ching ku inh ỏi. ọc c một cu thi m ti thấy mu xương v định. M tai ti bỗng gi thổi. M mặt my ti trăng di di soi. ọc c một cu thi m ti thấy r rng ci ngy hai anh em ng Trịnh Kiểm Nguyễn Hong by đặt chơi tr chia dn chia đất. V từ đ lịch sử đau bầm dập. V từ đ cha mẹ khc con, vợ khc chồng, anh em khc nhau. ọc c một cu thi m ti thấy con sng Bến hải. V từ đ lịch sử đau bầm dập. V từ đ sng nổ dao đm. V từ đ trại t mọc nhanh như nấm dại. V biển ng. V thn ta v hồn phch ta tiu vong. Vng, ti đ sững sờ như vậy, ti đ ớ như vậy khi tnh cờ đọc được cu thơ của anh. Cho d lịch sữ đau bầm dập. V thnh quch kia, ru phủ đoạn trường. Ti khng biết anh ra chơi Huế ngy no, v giữa mấy vng thnh ru xanh dầy mịt, anh đ thấy g m lm thơ dữ dội đến vậy. Thơ nặng chịch m thống thiết như khối đ l mặt. Nặng như cả ci khối mu xương n chứa trong đ. V thống thiết như cả ci khối u hồn lởn vởn quanh đ. ọc thử ln nghe ci m vang kỳ lạ lắm. Cho d lịch sử đau bầm dập. C nghe tiếng m m trầm trọng của n khng? au bầm dập. Phải chi n bầm thi th chỉ xut xoa cũng đủ. Hoặc l dập nt lun cho rồi th cũng là chỉ một lần. Khng, lịch sử qui c lắm. Lịch sử cứ hay chơi tr lập đi lập lại, ti diễn hoi khng biết mệt. Cứ như th dữ giỡn mồi, vờn qua đảo lại phng tới chụp lui cho đ đời, tung ln hứng xuống cho bầm dập rồi mới h miệng cắn phụp. Chớ khng phải sao. Dm lại anh em ta, b con ta coi c phải. Mấy ci truyện của anh về người lnh trận nếu khng bầm dập th l g nữa. ng Tư cho đ, c gi tm chồng, hai mẹ con ở đầu phi trường Phụng dực... nếu khng bầm dập th l g nữa. Một cu thơ thi anh, anh lm ti bật ngữa. Rồi nn lun, ci dng thơ của ti. Bởi v đu cần nữa. ủ rồi. Ti c khin cưỡng cũng chỉ l dng di. M thơ th dng di lm chi cho mệt. Thơ l gom, l đọng, l gi hết trăm năm vo một chữ. Thơ l ngưng, l tịnh m nhốt cả gi bo vo một cu. ủ qu rồi anh.

Cho d lịch sử đau bầm dập.

Cm ơn anh, thơ văn anh giống y như anh vậy. Cạn lng. Ro dạ. Ti hnh diện khi thấy đời tan hoang như vậy, m anh vẫn giữ được ci hng tm của lnh trận một thời, để lại "ln đường" lần nữa. Anh đu cn trẻ, nhưng đầu bt anh cứ vẫn cương cường. Thơ anh viết ra, văn anh viết ra l lng anh trải ra mun dặm. Cho người cho đời.Trước đ anh đ cầm sng, bỏ sng rồi th anh cầm bt. c lc anh tm cch bứt ngang nhưng rồi c được đu. Người ta khng ko anh lại th chnh anh cũng quy trở lại. Ở ngoi cuộc anh thấy khng yn lng cho nn anh đm đầu trở v. Sao ti thấy khng phải tại ci mớ quyền lực bn ngoi thc p m l do chnh ci quyền lực bn trong x đẩy. Anh đo ngũ rồi anh ti ngũ. Chỉ tại anh khng chịu bỏ anh em chết chc một mnh. By giờ ai xi biểu g anh m anh thức đm thức hm để viết. M anh chịu đau chịu khổ để viết. Chắc cũng chỉ v anh muốn bạn b anh bớt c đơn. Ma-đưa-lối-quỹ-đưa-đường. Cứ-tm-những- chốn-đoạn-trường-m-đi. Anh đu chịu bỏ cuộc chơi. Dầu l những cuộc chơi rất đỗi đoạn trường.

Nghĩ cho cng th viết lch cũng l tr chơi đoạn trường đ. M nhất l ci kiểu khng thm chơi chịu.

Chơi hết mnh. Chơi xả dn. Chơi cạn vốn. Lnh trng, anh chơi kiểu lnh rừng-tn-ni-lỡ. nh trận. Xung kch. Thương tch. o ngũ. Nhậu nhẹt. Gi ghiếc. Văn chương, anh chơi kiểu văn chương bạt mạng. Viết văn. Lm thơ. In ấn. Trt keo. Dn ba. Bưng gởi b́n phương. In thơ miễn ph cho người ny. In sch giới thiệu cho người khc. Viết như mai khng cn viết nữa. Lm thơ như thể sắp bị cướp mất giấy mực. Thấy m mến m phục m cũng muốn hăng theo anh.

Ti sẽ ni thế no về anh, người trung đội trưởng cũ. Khng chừng bắt chước cu ni của một danh tướng thời nay, c được chăng?

" những người lnh gi có ch́t đu, họ chỉ lịm dần đi ... như mấy đốm sao"

CAO VỊ KHANH

* Tựa v cc chữ in nghing trch từ thơ văn của Trần Hoi Thư