Coi vậy m đ hơn nửa thng Bảy rồi!

Ma ny, trường lớp ở miền Nam mnh đều nghỉ h.

Cuối năm học, n thường nghe người lớn ht:

Mỗi năm đến h lng man mc buồn.

Nghe sao buồn qu!

Đi học suốt chn thng, n chỉ chờ đến h để khỏi phải đi học; được đi đy đ, vui chơi với gia đnh. Nghỉ h, khỏi đi học, lại được đi chơi; vui lắm chứ! N khng hiểu được, tại sao nghỉ h vui như thế, m mấy anh chị lớp lớn lại than thở l buồn. Kh hiểu thật!

By giờ, đ sang thng Bảy. Nghỉ học hơn cả thng rồi. Ma bi trường, cha n cũng nghỉ đi dạy. Vậy m, lu nay chưa được đi đu xa chơi; n thấy, như thế ny mới đng l lng man mt buồn.

Thằng Hai nhn thầy Chn dắt chiếc xe đạp ra ngoi, cho n đứng dựa vo lan can trước nh. ng lấy ống bơm gắn trn sườn xe ra, để bơm thm hơi cho đầy hai bnh xe. Biết l cha mnh chuẩn bị đi đu đ. Thằng Hai mon men đến gần cha. N đứng đ, để xem v cũng để ng nhớ m cho mnh đi theo với.

Nhn con ngồi kế bn mnh, ng hiểu ngay, bn quay sang con, cười cười:

- Hai! Con c muốn đi theo Ba, về thăm vườn khng?

N mừng lắm, tu tt ni với thầy Chn:

- Dạ đi! Đi, Ba!

Thầy vui vẻ bảo con:

- Con v cho mẹ hay, rồi thay đồ đi chơi với Ba.

Thằng Hai như chỉ chờ c thế, miệng "Dạ", chn phng chạy vo trong nh, oang oang cho mẹ biết l mnh được theo cha đi về thăm vườn. N thay lẹ ci quần "sọt" đen v o trắng sạch, rồi chạy vụt ra ngay, đứng bn cạnh chiếc xe đạp m chờ cha mnh. Chưa đi m n đ nghe reo vui trong lng.

Hm nay, được theo cha đi về thăm vườn, th cn g bằng; n vui lắm!

Ma nghỉ h năm nay, bỗng dưng thật vui v sao đẹp qu!

Hồi trước, khi qu nh, đm cũng như ngy cn bnh yn, dn lng được tự do đi lại. Mỗi năm, đến ma học sinh nghỉ h, mấy anh em n được về vườn chơi, đến hai ba tuần mới trở ln tỉnh thnh. Ni l về thăm vườn, khng chỉ để anh em n vui chơi, m cn l lc cha mẹ n thăm viếng, chăm sc mộ phần ng b nơi đy. Thế nhưng, mấy năm nay, chỉ c n cn được ngồi theo xe đạp của cha m về vườn, v khng cn được ở lại qua đm. N nghe ni, dạo sau ny, khi đm xuống, lng nh thường bị những kẻ mang sng, họ xưng l qun cch mạng, ko về quấy ph yn bnh, lng bắt v giết người rất l ghe gớm.

Thời ấy, lệnh truyền của nh nước, nghe gh lắm: Tr - ph - địa ho: đo tận gốc, trốc tận rễ. Lm thầy gio, m để qun cch mạng ấy bắt được, li ra đấu tố, th toi mạng thầy. Cho nn, mấy năm sau ny, ban ngy, lu lắm thầy mới nghe ngng tnh hnh, ln lt đạp xe về vườn một lần; để thăm viếng mộ phần cha mẹ trong chốc lt, rồi quay về tỉnh thnh ngay.

Thằng Hai khoi được ngồi trn ci yn xe pha sau, cho thầy Chn đạp chở đi đy đ lắm. Chuyến đi về vườn thăm mộ ng b l chuyến đi xa xi nhất, trong mấy thng H.

Được thầy Chn chở đi chơi lu như thế, n chịu lắm. Cn g bằng!

Qua đoạn đường trng nhựa m ả, đường xe chạy thu hẹp lại, chỉ cn đủ cho người qua lại bằng xe hai bnh hay đi bộ. Con đường đưa vo lng xm mnh.

Đồng qu mơ mng!

Chiếc xe đạp quanh vo khu chợ nho nhỏ ven đường. Đ qu trưa rồi, nn chợ vắng; người bn, người mua lưa thưa. Thầy Chn dừng xe trước qun của ch Ti:

- Xuống xe đi con.

Chỉ chờ c thế, n nhanh nhẹn tuột xuống xe, chạy vo qun. Như thường lệ, thầy Chn dựng chiếc xe đạp, vo qun lấy ghế ngồi nghỉ chn. Cn thằng Hai đến xem ch Ti p nước ma. Xe nước ma của ch Ti sơn mu xanh l cy, như mu l ma tươi xanh. Bộ phận p ma đơn giản, gồm tay quay, hai trục p ma v ci thau hứng nước ma. Tay quay l ba thanh sắt hn dnh ln vng sắt trn, c đường knh nhỏ hơn chiều di của thanh sắt, nn mỗi đầu dư ra một đoạn cỡ chừng gang tay, tạo thnh su ci tay nắm; hnh dạng trng giống ci tay li tu. Lu ngy, chỗ bn tay nắm vo bị trốc hết sơn, cn trơ ra mu kim loại. Tay quay ny xoay hai trục p ma bằng nhm sng bng, chia lm hai phần. Khoảng một phần ba bn tri, c tm ci rnh su, vng theo đường knh; kẽ hở pha bn ny kh rộng, dng lc khc ma cn trn nguyn. Phần trục bn phải, c rnh cắt cho nhau, tạo thnh cc hnh thoi. Khoảng hở pha bn ny hẹp hơn nhiều, chỉ bằng phn nửa bn kia; dng để p b ma đ bị dẹp.

Ch Ti ngắm ngha, lựa cy ma ngon, rửa sạch. Quen nghề rồi. Ch lẹ lắm, tay rc soạt soạt, thong ci l sạch lớp vỏ, chặt lấy hai khc di, rồi vạt xo một đầu. Ch cặp hai khc ma cho đầu vạt xo, bề nhọn dẹp nằm bn dưới, đưa vo trục p bn tri. Tay kia quay bnh xe, hai trục lăn ngược chiều nhau, cuốn ma vo trong v p xuống. Cnh tay ch Ti khỏe lắm, giữ ma bằng tay tri, tay mặt ko bnh xe quay trn. Vi tay qua bn ngoi, lấy b ma về, lần ny ch cho ma vo khe hẹp hơn bn phải, quay p lấy thm nước. Lần thứ ba, ch Ti gập b ma lại lm đi, cho vo trục p giữ đ, lấy tri hạnh cắt lm hai, để vo giữa b ma rồi mới quay tiếp. Thm hai lần p nữa, th b ma trng như kh khốc, muốn bong nt ra. Nước ma chảy sang ci thau hứng, c mu vng tươi, thật hấp dẫn. Ch Ti cho vo ly một t nước chanh muối, rồi mc nước ma vo đầy ly. Nhn thằng Hai đang đứng đợi kế bn, ch đưa ly nước ma, mỉm cười:

- Của chu đy!... Lấy uống trước đi chu!

Thằng Hai chỉ chờ c thế, n cm ơn ch Ti, hai tay cầm lấy ly nước ma của mnh, đem lại một bn trống để ngồi thưởng thức. Ch Ti lm thm một ly, mang đến bn của thầy Chn. Xong, ch pha ấm tr đ, trở lại bn, ko ghế, ngồi uống tr v ni chuyện với thầy Chn.

Ở miền Nam mnh, khng ring tuổi học tr; v cũng từ tuổi học tr, đứa no cũng đều biết v thch nước ma. Nước ma ngon hơn nước ngọt nhiều. Ngon hơn mn xi-r đ bo, mu xanh, mu đỏ, mu vng, bn ở trước trường. N rng kin nhẫn, khuấy vi vng cho nước ma ha với vị chanh muối v đ lạnh trong ly, rồi mới uống. Uống một hơi, cạn đến gần nửa ly, mới ngưng lại được. Giờ th n để dnh m thưởng thức từ từ, chờ cha mnh. Ly nước ma tươi, thơm v ngọt lịm, ha cng hương vị tri hạnh, chanh muối v đ lạnh. Trưa ma h nắng nng. Trong ci nắng chi chang gay gắt m được thưởng thức một ly nước ma vừa mt lạnh, vừa ngon ngọt v thơm lừng của ch Ti th khng cn g khoi cho bằng!

Lc rời qun, n nghe ch Ti ni nhỏ với thầy Chn:

- Thầy Chn nhớ dm chừng, dm đổi, nghen thầy!... By giờ, tụi n đo hầm hố nhiều chỗ lắm đ... Tui nghe ni: hm qua nay, trong trỏng n động lắm đ! Thầy coi m hỏi thăm b con mnh dọc đường nghen thầy,... đừng c m chạy v trong trỏng đại, nguy lắm, thầy !...

Rời chợ, thầy theo con đường mn, chạy chầm chậm về thn nh. Từ đy, con đường hẹp hẳn hơn. Con đường mn duy nhất, uốn khc cong quẹo, dọc st theo bờ sng. Mặt đường lồi lm nối với gập ghềnh. Nhiều đoạn eo hẹp, chỗ t nh, nn t người qua lại, cỏ mọc lan trn um tm, chỉ cn trống một khoảng vừa hai bn chn người bước đi. Nghe lời căn dặn của ch Ti, ng đạp chầm chậm, giữ cho bnh xe chạy trn lối đi c dấu người qua lại, trnh mấy chỗ cỏ mọc hoang dại.

Xa xa mới c căn nh. Chạy một đoạn kh xa, khng thấy bng dng ai cả. Thầy dừng xe lại, ngần ngừ, rồi chạy tiếp. Đạp xe thm một lc, th nghe c tiếng ồn o bn m sng. Dưới sng, c đm đng ghe xuồng đang chống so, cột dy, đậu san st nhau. Người ta quơ quo cầm th, vật dụng, ti sản của mnh xuống ghe. Mỗi khi sng đa vo nghing lắc ghe xuồng, mấy con g, con vịt v cả heo, quen sống thăng bằng trn bờ, by giờ bị cột chen chc trn ghe xuồng, lng tng lao chao, sợ hi, ku tong ln inh ỏi.

- Thầy Chn!

Dừng xe, định bước đến gần bờ sng để thăm hỏi tnh hnh th thầy nghe c người gọi mnh. Tiếng gọi lớn mừng rỡ, từ bn dưới sng vọng ln. Thầy Chn chống chn, giữ chiếc xe đạp thăng bằng, ng xuống đm ghe xuồng, tm xem ai gọi mnh.

- Thầy Chn ơi!... Tui đy n!

- Thầy Chn!

- Đi đu đ Thầy?!

Người đn ng đứng trn mũi chiếc ghe, vẫy tay gọi lớn. Thm mấy người quen trong lng nghe vậy, cũng vui mừng ln tiếng, vồn v thăm hỏi.

- Cho hết b con mnh! Anh Một đ hả?...

- Th Một đy!... chờ tui lội ln ni chuyện cht đ đi, Thầy ơi!

Thầy Chn trng vui lắm khi nhận ra nhiều người quen biết, gọi tn thăm hỏi qua lại, rồi quay ra sau bảo con:

- Con xuống xe, chờ Ba ni chuyện với bc Một một cht nghen.

Nước rng cạn, ghe cột xa bn dưới sng. Người đn ng lom khom bước chuyền qua mấy chiếc ghe, chiếc xuồng kế bn để lần đi vo gần bờ hơn, rồi hối hả chạy trn thn cy dừa, nằm di từ bờ xuống nước lm cy cầu.

Thằng Hai theo thầy Chn bước tới đầu cy cầu dừa để đn bc Một.

- Anh Một khoẻ hả?

- Th cũng "dậy", qua ngy, thầy ơi!... Bộ thầy tnh da thăm mộ ng b hả?

- D, th cũng cả năm rồi anh,... Hai, thưa bc Một đi con!

- Dạ cho bc Một!

- Ờ,... con trai, coi lớn đại rồi!... Bc ni chuyện với Ba con cht nghen!

Bc Một cười vui vẻ đp lời thằng Hai rồi quay sang thầy Chn:

- May m tui gặp Thầy ở đy!...

Thầy Chn lo lắng:

- B con mnh chạy giặc nữa, hả anh?

- Th đ! Chạy giặc đ thầy! Từ chiều hm qua lận... tui với b con mnh chạy trốn ra ngoi ny, gần chợ, c đồn bt của lnh mnh cho yn thn.Tui ni cho thầy nghe: Tụi quỷ n n trn lan trong trỏng. Đường th bị hầm, hố... chng, mn, tm lum !... Thầy chạy da ngoi ngoi đi!

Bc Một ni một lc di. Thằng Hai thấy cha mnh đứng nghe m buồn hiu, khng ni cu no hết.

Bc Một vỗ vai thầy Chn, thở di:

- Thi!... tui phải xuống ghe, coi ci nồi cho đang nấu,..N! nghe tui!... da đi thầy!

Thầy Chn gật đầu:

- Cm ơn anh Một cho ti gởi lời thăm cho hết b con mnh bn dưới, nghen anh!

- Rồi!... tui ni lại cho m, da đi thầy!... Rng học cho giỏi nghen chu!

Bc Một ci xuống n cần xoa đầu thằng Hai, rồi chạy xuống cy cầu dừa.

Thằng Hai nghe người lớn ni chuyện, n khng hiểu hết ngọn ngnh, nhưng biết l lần ny, mnh chỉ đi được đến đy thi.

Hướng xuống bờ sng, thầy Chn quơ quơ tay, cho chung b con bn dưới đon ghe thuyền, rồi quay đầu chiếc xe đạp trở về pha ngoi chợ.

Chờ thằng Hai leo ln yn xe ngồi xong, thầy Chn đạp xe chạy đi.

Cũng từ ma nghỉ h năm ấy, thn xm từ đấy chm đắm trong đm đen của loạn lạc. Hết rồi, thời m thn xm mnh cn tự do. Thầy Chn khng cn đạp xe chở n về thăm vườn lng.

N buồn, mất mt một niềm vui khi h về.

Sau ny, khi lớn ln, thằng Hai đ biết Mỗi năm đến h lng man mc buồn. V rồi, n cng thm thấm tha nỗi buồn của người dn mnh, khi phải chia tay, khi phải rời xa thn xm, khi mất cả qu hương v chẳng biết đến khi no mnh mới về; được về lại với tự do v yn bnh của ngy xưa ấy.

Đường về thăm thẳm!

Nay qu xa xăm!

đường về!

Thng Bảy 2020
Bi Đức Tnh